FIZIKA DARSLARIDA O‘QUVCHILARNING TABIIY-ILMIY SAVODXONLIGINI OSHIRISHDA PISA TIPIDAGI KONTEKSTLI MASALALARDAN FOYDALANISH METODIKASI
Keywords:
Fizika ta’limi, tabiiy-ilmiy savodxonlik, PISA dasturi, kontekstli masalalar, hayotiy ssenariylar, kompetensiyaviy yondashuv, tahliliy fikrlash, didaktik metodika, ilmiy interpretatsiya.Abstract
Ushbu maqolada fizika ta’limi jarayonida o‘quvchilarning tabiiy-ilmiy savodxonligini rivojlantirishda PISA (Programme for International Student Assessment) xalqaro baholash dasturi talablariga mos keluvchi kontekstli masalalardan foydalanishning metodik asoslari tadqiq etiladi. Tadqiqotning asosiy maqsadi — o‘quvchilarda nazariy fizik bilimlarni kundalik hayotda uchraydigan real muammolarni hal qilishga yo‘naltirish, ularda tahliliy va tanqidiy fikrlash ko‘nikmalarini shakllantirishdan iborat. Maqolada an’anaviy akademik masalalar va PISA tipidagi kontekstli topshiriqlarning o‘zaro farqlari, shuningdek, bunday topshiriqlarni dars jarayoniga integratsiya qilishning pedagogik shart-sharoitlari yoritilgan.
Muallif tomonidan fizik hodisalarni hayotiy ssenariylar (ekologiya, sog‘liqni saqlash, texnika va resurslardan oqilona foydalanish) orqali taqdim etish metodikasi taklif etilgan. Tadqiqot davomida kontekstli masalalarning o‘quvchilar tomonidan axborotni talqin qilish, ilmiy dalillar keltirish va kutilmagan vaziyatlarda to‘g‘ri qaror qabul qilish qobiliyatiga ta’siri tahlil qilingan. Maqolada keltirilgan didaktik yondashuv o‘quvchini passiv bilim oluvchidan faol tadqiqotchiga aylantirishga xizmat qiladi. Shuningdek, fizikadan kontekstli masalalar bankini yaratish va ularni darsning turli bosqichlarida qo‘llash bo‘yicha metodik tavsiyalar ishlab chiqilgan.
Ishning amaliy ahamiyati shundaki, unda taqdim etilgan metodika o‘quvchilarning nafaqat xalqaro baholash dasturlarida yuqori natijalarga erishishiga, balki ularning tabiiy-ilmiy dunyoqarashini kengaytirishga ham yordam beradi. Xulosa qismida kontekstli masalalar fizikani hayot bilan bog‘lovchi asosiy didaktik ko‘prik ekanligi va ta’lim sifatini baholashning zamonaviy talablariga to‘la mos kelishi asoslab berilgan.
References
1.O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2018-yil 8-dekabrdagi "Xalq ta’limi tizimida ta’lim sifatini baholash sohasidagi xalqaro tadqiqotlarni tashkil etish chora-tadbirlari to‘g‘risida"gi 997-sonli qarori.
2.OECD (2023). PISA 2022 Assessment and Analytical Framework. – Paris: OECD Publishing. [Elektron resurs].
3.Ismoilov, A. A. PISA tadqiqotida tabiiy-ilmiy savodxonlikni baholash: Metodik qo‘llanma. – Toshkent: "Ta’lim sifati", 2021. – 140 b.
4.Begmatova, D. M. Fizika o‘qitishda muammoli va kontekstli yondashuvning didaktik asoslari. – Toshkent: "Nodirabegim", 2020. – 156 b.
5.Bybee, R. W. Scientific Literacy, Environmental Issues, and PISA 2006 Science Assessment. – Paris: OECD, 2008. – 210 p.
6.Xudoyberganov, A. K. Fizikadan dars jarayonida o‘quvchilarning kompetensiyalarini shakllantirish metodikasi. – Toshkent: "O‘qituvchi", 2019. – 128 b.
7.Zubaydov, B. M. Tabiiy fanlar bo‘yicha PISA topshiriqlarini ishlab chiqish mexanizmlari. – Jizzax: "Ziyo", 2022. – 110 b.
8.Harlen, W. Assessment & Learning in Science. – London: Sage Publications, 2014. – 230 p.
9.Nurmuhammedova, M. Fizika darslarida kontekstli masalalar va hayotiy ssenariylar integratsiyasi. – Samarqand: "Ilm", 2021. – 98 b.
10.www.oecd.org/pisa – Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot tashkilotining (OECD) PISA bo‘yicha rasmiy portali.
