TIJORAT BANKLARI AKTIVLARI TARKIBINI OPTIMALLASHTIRISHNING IQTISODIY-MATEMATIK MODELI: DAROMADLILIK, LIKVIDLIK VA XATAR MUVOZANATI
Keywords:
aktivlar tarkibi, optimallashtirish modeli, chiziqli dasturlash, RWA, LCR, NSFR, xatar bo'yicha tuzatilgan daromad.Abstract
Maqolada tijorat banklari aktivlari tarkibini optimallashtirishning amaliy iqtisodiy-matematik modeli taklif etilgan. Model daromadni maksimallashtirishni kapital monandligi, likvidlik va konsentratsiya cheklovlari bilan birlashtiradi. O'zbekiston bank tizimining 2026-yil 1-may va 1-iyul holatidagi rasmiy ko'rsatkichlari (aktivlar 962,8 trln so'm, kreditlar 629 trln so'm, kapital 144 trln so'm) asosida muammoning dolzarbligi ko'rsatilgan, shartli bank misolida optimallashtirish natijalari hisoblangan. Hisob-kitoblarga ko'ra, yuqori likvidli aktivlar ulushini 18 foizdan 22 foizga oshirish va korporativ kreditlar ulushini 45 foizdan 41 foizga qisqartirish xatar bo'yicha tuzatilgan daromadlilikni tavakkalchilikka tortilgan aktivlar (RWA) birligiga 21,3 foizdan 22,5 foizga oshiradi.References
1.Markowitz H. Portfolio Selection // The Journal of Finance. 1952. Vol. 7, No. 1. P. 77–91.
2.Basel Committee on Banking Supervision. Basel III: A global regulatory framework for more resilient banks and banking systems. BIS, 2011.
3.Basel Committee on Banking Supervision. Basel III: The Liquidity Coverage Ratio and liquidity risk monitoring tools (2013); Basel III: The Net Stable Funding Ratio (2014).
4.Saunders A., Cornett M. Financial Institutions Management: A Risk Management Approach. McGraw-Hill.
5.Koch T., MacDonald S. Bank Management. Cengage Learning.
6.O'zbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2025-yil 28-oktyabrdagi 3697-son qarori bilan tasdiqlangan Banklar kapitalining monandligiga qo'yiladigan talablar to'g'risidagi nizom (lex.uz/uz/docs/7793613).
7.O'zbekiston Respublikasi Markaziy banki. Tijorat banklari faoliyatining asosiy ko'rsatkichlari to'g'risida ma'lumot (2026-yil 1-yanvar holatiga) — cbu.uz/uz/statistics/bankstats.
8.Markaziy bank ma'lumotlari asosida ommaviy axborot vositalari materiallari: qalampir.uz (2026, 1-may holatiga), anhor.uz (2026-yil 27-iyul, 1-iyul holatiga), spot.uz (2026-yil 13-yanvar).
